احمد بن اِسحاق اَشعَری قمی (درگذشت حدود سالهای ۲۶۰ تا ۲۶۳ق) از راویان شیعه قرن سوم که محضر چهار امام را فهم کرد. وی از اصحاب امام جواد(ع) و امام هادی(ع) و همینطور نماینده قانونی امام عسکری(ع) در قم بود و از افرادی میباشد که امام فرصت(عج) را در کودکی چشم میباشد. برخی گزارشها از شغل وی در عصر غایب بودن صغرا تحت عنوان دستیار نایب نخستین عثمان بن سعید حکایت دارااست. وی دارنده تألیفاتی همانند علل الصوم و مسائل الرجال مسجد قبا مشهد میباشد.
مسجد امام حسن عسکری در قم بوسیله وی و به فرمان امام عسکری(ع) تاسیس شده است. بقعه وی در سرپلذهاب در استان کرمانشاه قراردارد. نسب وی اینگونه میباشد: احمد بن اسحاق بن عبدالله بن سعد بن صاحب و مالک الأحوص الاشعری. لقب اورا ابوعلی آدرس مسجد قبا مشهد گفتهاند.[۱]
اجداد وی از طایفه اشعری بودند که در کوفه سکونت داشتند. جدّ چهارم وی، احوص بن سائل اشعری در قیام زید بن علی کمپانی کرد و فرماندهی سپاه اورا بر ذمه گرفت و بعداز شهید شدن زید، بازداشت شد. بعداز چهار سال حبس در زندان حجاج، با شفاعت برادرش عبداللّه آزاد شد و یار وی به قم سفر کردند و طایفه اشعریان قم را تشکیل رزرو مسجد قبا مشهد دادند.[۲]
صحابی سه امام
از منابع رجال شیعه برمیآید که احمد بن اسحاق از اصحاب امام جواد(ع) و امام هادی(ع) و از یاران مجاورت امام عسکری(ع) بوده و از آنها ماجرا نموده است. برای وی کتابهایی برشمرده گردیده مثلا «علل الصوم»(کتابی بلندمرتبه بوده میباشد) و «مسائل الرجال» درباره سؤالات اصحاب امام هادی عليهالسلام از حضرت».[۴] اين رسايل حاوى گروه اى از «مسائل» میباشد كه «رجال» گوناگون از يكى از ائمه معصوم عليه السلام پرسيده اند و اين كتاب ها با مباحث رجالى به معناى آشنایی راويان ارتباطى ندارد.[۵] روحانی طوسی در فهرست کتاب علل الصلاة که کتاب بزرگی بوده را از کتابهای احمدبن اسحاق دانسته شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد. [۶]
وکالت
در بعضی منابع از او تحت عنوان نماینده قانونی امام عسکری(ع) در موقوفات قم حافظه گردیده است.[۷] بعضا با توکل بر پارهای قرائن اورا نماینده قانونی امام هادی(ع) نیز دانستهاند.[۸]
درخواست دستخط از امام عسکری
در بعضا منابع بهاین مساله اشاره شدهاست که وی از روش اخذ توقیعات نیز با امام حسن عسکری(ع) در زمینه ی بوده که مثلا آنها ماجرا پایین میباشد:
احمد بن اسحاق می گوید: روزی در یک کدام از ملاقاتها سرویس امام عسکری(ع) رسیدم و درخواست کردم چیزی بنویسد تا اینجانب خطّش را ببینم تا هرگاه توقیعی بر اینجانب وارد شد، آن را بشناسم. امام فرمود:
ای احمد! خط، با مداد درشت و ریز در نظرت متفاوت میکند. مبادا به شک وتردید افتی! (مشی خط را ببین، خیر ریز و درشتی آن را)
آنگاه دوات طلبید و خط نوشت. زمانی مینوشت، با خویش گفتم: از وی تقاضا کنم قلمی را که با آن مینویسد، به اینجانب ببخشد. زیرا از تایپ کردن سوا شد آغاز به صحبت زدن با اینجانب کرد و مداد را با دستمالش تمیز می کرد. آنگاه فرمود: بگیر،ای احمد! و مداد را به اینجانب بخشید.[۹]
دیدن حضرت مهدی(عج)
در تاثیر فشار سیاسی حکمرانان عباسی، مسئله جانشینی امام عسکری(ع) مخفی داشته میشد و غیر از دوستان گزینه پشت گرمی و مجاورت امام، کسی از آن مطلع خلا. شیعهها قم دراینباره از احمد بن اسحاق سؤالاتی کردند و وی برای اینکه داده ها بیشتری دستیابی نماید و جانشین حضرت را با دیده خویش ببیند، به سامرا رفت و به محضر وی رسید. پیش از اینکه وی سخنی بگوید، امام فرمود:
«احمد بن اسحاق! معبود متعال از ویّل خلقت انسان تا امروز زمین را خالی از حجت قرار نداده میباشد و تا قیامت هم خالی نخواهد گذاشت...»
احمد پرسید: حجت آفریدگار بعداز شما چه کسی است؟ حضرت به باطن منزل رفت و لحظهای آن گاه درحالی که کودکی سه ساله را در آغوش گرفته بود، خارج آمد و فرمود:
«در شرایطیکه نزد پروردگار و حجتهای وی مقامی والانداشتی، فرزندم را به تو آرم نمیدادم. این نوباوه هماسم و هملقب پیامبر پروردگار(ص) میباشد و همین طفل میباشد که زمین را آنگاهکه از ظلم لبریز گردیده، مملو از عدل خواهد کرد.»[۱۰]
تا قبل از این دیدار، امام عسکری(ع) در طومارای به احمد بن اسحاق، به دنیاآمدن حضرت مهدی(عج) را به وی خبر داده بود.[۱۱]
احمد بن اِسحاق اَشعَری قمی (درگذشت حدود سالهای ۲۶۰ تا ۲۶۳ق) از راویان شیعه قرن سوم که محضر چهار امام را فهم کرد. وی از اصحاب امام جواد(ع) و امام هادی(ع) و همینطور نماینده قانونی امام عسکری(ع) در قم بود و از افرادی میباشد که امام فرصت(عج) را در کودکی چشم میباشد. برخی گزارشها از شغل وی در عصر غایب بودن صغرا تحت عنوان دستیار نایب نخستین عثمان بن سعید حکایت دارااست. وی دارنده تألیفاتی همانند علل الصوم و مسائل الرجال مسجد قبا مشهد میباشد.
مسجد امام حسن عسکری در قم بوسیله وی و به فرمان امام عسکری(ع) تاسیس شده است. بقعه وی در سرپلذهاب در استان کرمانشاه قراردارد. نسب وی اینگونه میباشد: احمد بن اسحاق بن عبدالله بن سعد بن صاحب و مالک الأحوص الاشعری. لقب اورا ابوعلی آدرس مسجد قبا مشهد گفتهاند.[۱]
اجداد وی از طایفه اشعری بودند که در کوفه سکونت داشتند. جدّ چهارم وی، احوص بن سائل اشعری در قیام زید بن علی کمپانی کرد و فرماندهی سپاه اورا بر ذمه گرفت و بعداز شهید شدن زید، بازداشت شد. بعداز چهار سال حبس در زندان حجاج، با شفاعت برادرش عبداللّه آزاد شد و یار وی به قم سفر کردند و طایفه اشعریان قم را تشکیل رزرو مسجد قبا مشهد دادند.[۲]
صحابی سه امام
از منابع رجال شیعه برمیآید که احمد بن اسحاق از اصحاب امام جواد(ع) و امام هادی(ع) و از یاران مجاورت امام عسکری(ع) بوده و از آنها ماجرا نموده است. برای وی کتابهایی برشمرده گردیده مثلا «علل الصوم»(کتابی بلندمرتبه بوده میباشد) و «مسائل الرجال» درباره سؤالات اصحاب امام هادی عليهالسلام از حضرت».[۴] اين رسايل حاوى گروه اى از «مسائل» میباشد كه «رجال» گوناگون از يكى از ائمه معصوم عليه السلام پرسيده اند و اين كتاب ها با مباحث رجالى به معناى آشنایی راويان ارتباطى ندارد.[۵] روحانی طوسی در فهرست کتاب علل الصلاة که کتاب بزرگی بوده را از کتابهای احمدبن اسحاق دانسته شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد. [۶]
وکالت
در بعضی منابع از او تحت عنوان نماینده قانونی امام عسکری(ع) در موقوفات قم حافظه گردیده است.[۷] بعضا با توکل بر پارهای قرائن اورا نماینده قانونی امام هادی(ع) نیز دانستهاند.[۸]
درخواست دستخط از امام عسکری
در بعضا منابع بهاین مساله اشاره شدهاست که وی از روش اخذ توقیعات نیز با امام حسن عسکری(ع) در زمینه ی بوده که مثلا آنها ماجرا پایین میباشد:
احمد بن اسحاق می گوید: روزی در یک کدام از ملاقاتها سرویس امام عسکری(ع) رسیدم و درخواست کردم چیزی بنویسد تا اینجانب خطّش را ببینم تا هرگاه توقیعی بر اینجانب وارد شد، آن را بشناسم. امام فرمود:
ای احمد! خط، با مداد درشت و ریز در نظرت متفاوت میکند. مبادا به شک وتردید افتی! (مشی خط را ببین، خیر ریز و درشتی آن را)
آنگاه دوات طلبید و خط نوشت. زمانی مینوشت، با خویش گفتم: از وی تقاضا کنم قلمی را که با آن مینویسد، به اینجانب ببخشد. زیرا از تایپ کردن سوا شد آغاز به صحبت زدن با اینجانب کرد و مداد را با دستمالش تمیز می کرد. آنگاه فرمود: بگیر،ای احمد! و مداد را به اینجانب بخشید.[۹]
دیدن حضرت مهدی(عج)
در تاثیر فشار سیاسی حکمرانان عباسی، مسئله جانشینی امام عسکری(ع) مخفی داشته میشد و غیر از دوستان گزینه پشت گرمی و مجاورت امام، کسی از آن مطلع خلا. شیعهها قم دراینباره از احمد بن اسحاق سؤالاتی کردند و وی برای اینکه داده ها بیشتری دستیابی نماید و جانشین حضرت را با دیده خویش ببیند، به سامرا رفت و به محضر وی رسید. پیش از اینکه وی سخنی بگوید، امام فرمود:
«احمد بن اسحاق! معبود متعال از ویّل خلقت انسان تا امروز زمین را خالی از حجت قرار نداده میباشد و تا قیامت هم خالی نخواهد گذاشت...»
احمد پرسید: حجت آفریدگار بعداز شما چه کسی است؟ حضرت به باطن منزل رفت و لحظهای آن گاه درحالی که کودکی سه ساله را در آغوش گرفته بود، خارج آمد و فرمود:
«در شرایطیکه نزد پروردگار و حجتهای وی مقامی والانداشتی، فرزندم را به تو آرم نمیدادم. این نوباوه هماسم و هملقب پیامبر پروردگار(ص) میباشد و همین طفل میباشد که زمین را آنگاهکه از ظلم لبریز گردیده، مملو از عدل خواهد کرد.»[۱۰]
تا قبل از این دیدار، امام عسکری(ع) در طومارای به احمد بن اسحاق، به دنیاآمدن حضرت مهدی(عج) را به وی خبر داده بود.[۱۱]
مسجد قبا مشهد برای برگزاری مراسم یادبود